หุ้นกู้ คือ? ประเภท วิธีลงทุน และความเสี่ยง

หุ้นกู้ คืออะไร? คู่มือฉบับสมบูรณ์สำหรับนักลงทุนไทย

หุ้นกู้ คือ ตราสารหนี้ที่บริษัทเอกชน หรือ รัฐวิสาหกิจออก เพื่อระดมทุนจากนักลงทุน นักลงทุนให้เงินแก่บริษัทเป็นทุน และบริษัทมีหน้าที่จ่ายดอกเบี้ย ตามอัตราที่กำหนดอย่างสม่ำเสมอ พร้อมทั้งคืนเงินต้นเมื่อครบกำหนดอายุ

หุ้นกู้แตกต่างจากหุ้นสามัญตรงที่ผู้ถือหุ้นกู้ ไม่ได้มีสิทธิ์ออกเสียงหรือเข้าร่วมบริหารบริษัท แต่มีสิทธิ์ได้รับเงินคืนก่อนผู้ถือหุ้นสามัญในกรณีที่บริษัทประสบปัญหาทางการเงิน การลงทุนในหุ้นกู้จึงเหมาะกับผู้ที่ต้องการ รายได้ประจำและความเสี่ยงต่ำ–ปานกลาง และยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการบริหารเงินทุนของบริษัทเพื่อขยายกิจการหรือสนับสนุนโครงการลงทุนต่างๆ

ประเภทของหุ้นกู้

หุ้นกู้สามารถแบ่งออกเป็นหลายประเภทตาม ลักษณะการค้ำประกัน สิทธิ์ของผู้ถือ และวิธีการจ่ายดอกเบี้ย ซึ่งช่วยให้นักลงทุนเลือกลงทุนได้ตรงกับความเสี่ยงและเป้าหมายทางการเงิน

แบ่งตามวิธีการจ่ายดอกเบี้ย

• Fixed Rate Bond (หุ้นกู้ดอกเบี้ยคงที่) จ่ายดอกเบี้ยในอัตราที่กำหนดไว้ล่วงหน้า ตลอดอายุหุ้นกู้ เหมาะกับนักลงทุนที่ต้องการรายได้คงที่และวางแผนการเงินง่าย

• Floating Rate Bond (หุ้นกู้ดอกเบี้ยลอยตัว) ดอกเบี้ยจะปรับตามอัตราดอกเบี้ยตลาด เช่น MLR หรือ LIBOR ทำให้ผลตอบแทนอาจเพิ่มหรือลดตามสภาวะตลาด เหมาะกับนักลงทุนที่ต้องการป้องกันความเสี่ยงจากดอกเบี้ยต่ำในระยะยาว

• Zero-coupon Bond (หุ้นกู้ไม่มีดอกเบี้ย) ไม่จ่ายดอกเบี้ยระหว่างทาง แต่ขายหุ้นกู้ต่ำกว่ามูลค่าที่ครบกำหนด นักลงทุนได้รับผลตอบแทนเมื่อครบกำหนด เหมาะกับผู้ที่สามารถถือหุ้นกู้จนครบกำหนดและไม่ต้องการเงินสดระหว่างทาง

แบ่งตามการมีประกัน

• Secured Bond (หุ้นกู้แบบมีประกัน) มีทรัพย์สินหรือหลักประกัน เช่น ที่ดิน อาคาร หรือเครื่องจักร รองรับการชำระหนี้ ทำให้ความเสี่ยงต่ำ หากบริษัทผิดนัด นักลงทุนสามารถเรียกใช้หลักประกันทวงเงินคืนได้ เหมาะกับผู้ที่เน้นความปลอดภัยและรายได้ดอกเบี้ยสม่ำเสมอ

• Unsecured Bond (หุ้นกู้ไม่มีประกัน) ไม่มีหลักประกันรองรับ ความเสี่ยงสูงกว่า แต่บางครั้งให้อัตราดอกเบี้ยสูงขึ้นเพื่อดึงดูดนักลงทุน นักลงทุนจึงควรพิจารณาความน่าเชื่อถือของบริษัทอย่างรอบคอบ

แบ่งตามสิทธิการเรียกร้อง

• Senior Bond (หุ้นกู้ไม่ด้อยสิทธิ) นักลงทุนมีสิทธิได้รับชำระหนี้ก่อนหุ้นกู้ด้อยสิทธิ มีความเสี่ยงต่ำกว่าหุ้นกู้ด้อยสิทธิ แต่ผลตอบแทนอาจต่ำกว่า

• Subordinated Bond (หุ้นกู้ด้อยสิทธิ) นักลงทุนจะได้รับชำระหนี้หลังผู้ถือหุ้นกู้ไม่ด้อยสิทธิ ความเสี่ยงสูงกว่า แต่บางครั้งให้ดอกเบี้ยสูงขึ้นเพื่อชดเชยความเสี่ยง

แบ่งตามอายุครบกำหนด

• หุ้นกู้ระยะสั้น ครบกำหนดภายใน 1–3 ปี เหมาะกับผู้ที่ต้องการเงินลงทุนคืนเร็ว หรือใช้เงินหมุนเวียนต่อ

• หุ้นกู้ระยะยาว ครบกำหนดเกิน 3 ปี ให้รายได้ดอกเบี้ยสม่ำเสมอตลอดอายุหุ้นกู้ เหมาะกับนักลงทุนที่ต้องการรายได้ประจำระยะยาว แต่ต้องยอมรับความเสี่ยงจากความผันผวนของอัตราดอกเบี้ยและสถานะทางการเงินของบริษัท

วิธีลงทุนในหุ้นกู้

นักลงทุนสามารถซื้อหุ้นกู้ได้ผ่าน ธนาคารหรือโบรกเกอร์ ที่ได้รับอนุญาต โดยมีขั้นตอนง่าย ๆ ดังนี้

• เปิดบัญชีลงทุน: ก่อนอื่นต้องมีบัญชีเงินฝากหรือบัญชีลงทุนกับธนาคารหรือบริษัทหลักทรัพย์

• เลือกหุ้นกู้ที่ต้องการลงทุน: พิจารณาตามประเภทหุ้นกู้ ระยะเวลา ดอกเบี้ย ความเสี่ยง และอันดับความน่าเชื่อถือของบริษัทผู้ออกหุ้นกู้

• ซื้อและติดตามการลงทุน: หลังซื้อหุ้นกู้แล้ว นักลงทุนจะได้รับดอกเบี้ยตามเงื่อนไขที่กำหนด และควรติดตามข่าวสารหรืออันดับเครดิตของบริษัทเพื่อประเมินความเสี่ยง

ตัวอย่างการคำนวณผลตอบแทน

สมมติคุณซื้อหุ้นกู้มูลค่า 1,000,000 บาท ดอกเบี้ย 5% ต่อปี ครบกำหนด 3 ปี

ดอกเบี้ยต่อปี = 1,000,000 × 5% = 50,000 บาท

รายได้ดอกเบี้ยรวม 3 ปี = 50,000 × 3 = 150,000 บาท

เงินต้นเมื่อครบกำหนด = 1,000,000 บาท

ผลตอบแทนรวม = 1,000,000 + 150,000 = 1,150,000 บาท

นักลงทุนสามารถใช้ Yield หรืออัตราผลตอบแทนจากการลงทุนหุ้นกู้ เพื่อเปรียบเทียบกับหุ้นกู้หรือสินทรัพย์อื่น ๆ

อันดับความน่าเชื่อถือ (Credit Rating) ของหุ้นกู้

การลงทุนในหุ้นกู้ นักลงทุนควรพิจารณา อันดับความน่าเชื่อถือ (Credit Rating) ของบริษัทผู้ออกหุ้นกู้ ซึ่งช่วยบอกว่า บริษัทมีความสามารถในการจ่ายดอกเบี้ยและเงินต้นตามกำหนดมากน้อยแค่ไหน

Investment Grade

หุ้นกู้กลุ่มนี้มี ความน่าเชื่อถือสูงถึงปานกลาง จัดว่า “น่าลงทุน” มีอันดับเครดิตตั้งแต่ AAA (สูงสุด) ไปจนถึง BBB- ความเสี่ยงผิดนัดชำระหนี้ต่ำถึงปานกลาง ดอกเบี้ยมักไม่สูงมาก แต่เหมาะกับนักลงทุนที่ต้องการความมั่นคง หมาะสำหรับนักลงทุนที่ต้องการสร้างพอร์ตลงทุนแบบมั่นคงและหลีกเลี่ยงความผันผวนสูง

Non-Investment Grade / Speculative Grade

หุ้นกู้กลุ่มนี้มีความเสี่ยงสูงกว่า กลุ่มนี้มักลงทุนเพื่อ เก็งกำไร และจ่ายดอกเบี้ยสูงกว่า โดยอันดับเครดิตเริ่มตั้งแต่ BB+ ลงไปถึง C ซึ่ง C มีความเสี่ยงสูงมากที่จะไม่จ่ายดอกเบี้ยหรือเงินต้น และ D คือสถานะผิดนัดชำระหนี้ นักลงทุนควรพร้อมรับความเสี่ยงสูงและมีการติดตามสถานะการเงินของผู้ออกหุ้นกู้อย่างใกล้ชิด

Unrated Bond

หุ้นกู้กลุ่มนี้ ไม่มีอันดับเครดิต อาจเพราะไม่ได้ขอจัดอันดับหรือยังไม่ได้รับการพิจารณา มักให้ดอกเบี้ยสูงเพื่อดึงดูดนักลงทุน แต่ก็แลกมาด้วยความเสี่ยงสูงมาก จึงควรศึกษาข้อมูลบริษัทอย่างละเอียดก่อนลงทุน เหมาะสำหรับนักลงทุนที่มีประสบการณ์ และสามารถประเมินความเสี่ยงจากข้อมูลพื้นฐานของบริษัทได้เอง

แนวโน้มอันดับความน่าเชื่อถือ (Rating Outlook)

นอกจากอันดับเครดิตหลัก นักลงทุนยังควรดู แนวโน้มอันดับความน่าเชื่อถือ ซึ่งบอกทิศทางของอันดับในอนาคต

• Positive (บวก) = อาจปรับอันดับขึ้น

• Stable (คงที่) = อันดับอาจไม่เปลี่ยน

• Negative (ลบ) = อาจปรับอันดับลง

• Developing (ไม่แน่นอน) = อันดับอาจเปลี่ยนแปลงไปได้ทั้งขึ้นและลง

ความเสี่ยงที่ต้องรู้ก่อนลงทุนหุ้นกู้

แม้ว่าหุ้นกู้จะมีความเสี่ยงต่ำกว่าหุ้นสามัญ แต่ก็ยังมีหลายด้านที่นักลงทุนควรพิจารณา

ความเสี่ยงด้านเครดิต

ความเสี่ยงที่บริษัทผู้ออกหุ้นกู้ ไม่สามารถจ่ายดอกเบี้ยหรือเงินต้นตามกำหนด หากบริษัทมีปัญหาทางการเงิน นักลงทุนอาจสูญเสียเงินบางส่วนหรือทั้งหมด หุ้นกู้ที่มีอันดับเครดิตสูง (Investment Grade) มักมีความเสี่ยงต่ำกว่า แต่หุ้นกู้ที่มีอันดับต่ำ (Speculative Grade) มีโอกาสผิดนัดสูงกว่า

ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง (Liquidity Risk)

บางครั้งนักลงทุนต้องการขายหุ้นกู้ก่อนครบกำหนด แต่ ตลาดซื้อขายหุ้นกู้มีไม่เพียงพอ ทำให้ขายได้ราคาต่ำกว่ามูลค่าที่ลงทุนหรือขายไม่ได้ทันที หุ้นกู้ที่มีการซื้อขายสูงและบริษัทใหญ่มักมีสภาพคล่องดีกว่า นักลงทุนควรพิจารณาว่าหุ้นกู้ที่ถือสามารถขายคืนได้ง่ายเมื่อจำเป็น และเตรียมเงินสำรองสำหรับกรณีที่ขายล่าช้า

ความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ย

เกิดขึ้นเมื่อ อัตราดอกเบี้ยในตลาดเปลี่ยนแปลง หากดอกเบี้ยตลาดสูงขึ้น ราคาหุ้นกู้ที่ถืออยู่จะลดลง นักลงทุนที่ขายก่อนครบกำหนดอาจขาดทุนได้ หุ้นกู้ระยะยาวมักได้รับผลกระทบจากความผันผวนของดอกเบี้ยมากกว่าระยะสั้น

ความเสี่ยงด้านราคา

ราคาหุ้นกู้อาจ ขึ้นลงตามอุปสงค์และอุปทานในตลาด หรือสถานะการเงินของบริษัท หากนักลงทุนขายหุ้นกู้ก่อนครบกำหนด อาจขายได้ราคาต่ำกว่าที่ซื้อมา หุ้นกู้แบบไม่มีประกันหรือ Speculative Grade มักมีความผันผวนของราคาสูง

ความเสี่ยงจากเงินเฟ้อ

ดอกเบี้ยของหุ้นกู้บางประเภท อาจไม่ทันเงินเฟ้อ ทำให้รายได้จากดอกเบี้ยมีค่าซื้อจริงลดลง ตัวอย่างเช่น หากดอกเบี้ยหุ้นกู้ 4% ต่อปี แต่เงินเฟ้อ 5% ต่อปี นักลงทุนจะขาดทุนจากค่าซื้อที่ลดลงในระยะยาว หุ้นกู้แบบปรับดอกเบี้ย (Floating Rate) อาจช่วยลดความเสี่ยงด้านนี้ได้

ปัจจัยที่มีผลต่อผลตอบแทนหุ้นกู้

ผลตอบแทนของหุ้นกู้ไม่ได้ขึ้นอยู่กับดอกเบี้ยเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีหลายปัจจัยที่มีผลต่อ ความเสี่ยงและผลตอบแทน

อันดับความน่าเชื่อถือ

หุ้นกู้ที่มีอันดับเครดิตสูง (Investment Grade) มีความเสี่ยงต่ำ นักลงทุนจึงมักได้รับ ดอกเบี้ยต่ำกว่า หุ้นกู้ที่มีอันดับเครดิตต่ำ (Speculative Grade) ซึ่งมีความเสี่ยงสูงกว่า แต่ให้ ผลตอบแทนสูงกว่า เพื่อชดเชยความเสี่ยง

อายุของหุ้นกู้ (Maturity)

• หุ้นกู้ระยะสั้น (Short-term): ครบกำหนดภายใน 1-3 ปี มักมีผลตอบแทนต่ำกว่า แต่ความเสี่ยงจากอัตราดอกเบี้ยและตลาดต่ำ

• หุ้นกู้ระยะยาว (Long-term): ครบกำหนดเกิน 3 ปีขึ้นไป ให้ผลตอบแทนสูงกว่า แต่มีความเสี่ยงจาก อัตราดอกเบี้ยและความผันผวนของราคามากขึ้น

สภาวะตลาดและอัตราดอกเบี้ย

หากอัตราดอกเบี้ยตลาดเพิ่มขึ้น ราคาหุ้นกู้ที่ถืออยู่จะลดลง ทำให้ผลตอบแทนจากการขายก่อนครบกำหนดลดลง ตลาดหุ้นกู้ที่มีความต้องการสูงอาจช่วยให้นักลงทุนขายได้ราคาดีกว่า นักลงทุนควรติดตามแนวโน้มอัตราดอกเบี้ยและสภาพตลาด เพื่อวางแผนซื้อขายหุ้นกู้ได้อย่างเหมาะสม

ประเภทของหุ้นกู้

• หุ้นกู้มีประกัน (Secured): มีหลักประกันรองรับ ทำให้ความเสี่ยงต่ำ ผลตอบแทนอาจต่ำกว่าหุ้นกู้ไม่มีประกัน

• หุ้นกู้ไม่มีประกัน (Unsecured): ความเสี่ยงสูงกว่า จึงให้ดอกเบี้ยสูงกว่า

• หุ้นกู้ด้อยสิทธิ / ไม่ด้อยสิทธิ (Subordinated / Senior): หุ้นกู้ด้อยสิทธิ หากบริษัทผิดนัดชำระหนี้ นักลงทุนจะได้รับเงินหลังผู้ถือหุ้นกู้ไม่ด้อยสิทธิ ทำให้ความเสี่ยงสูงกว่าและผลตอบแทนอาจสูงขึ้น

ข้อดี-ข้อเสียการลงทุนในหุ้นกู้

หุ้นกู้เหมาะกับใคร และเริ่มต้นอย่างไร?

หุ้นกู้เป็นเครื่องมือการลงทุนที่เหมาะกับนักลงทุนที่ต้องการ รายได้ประจำและความเสี่ยงต่ำ ผู้ลงทุนกลุ่มนี้มักไม่ชอบความผันผวนสูงเหมือนหุ้นสามัญ แต่ต้องการผลตอบแทนที่มากกว่าการฝากเงินธนาคารหรือเงินฝากประจำ

การเลือกหุ้นกู้ควรพิจารณา อันดับความน่าเชื่อถือของบริษัทผู้ออกหุ้นกู้ เพื่อให้ตรงกับระดับความเสี่ยงที่นักลงทุนสามารถยอมรับได้ หุ้นกู้ที่มีอันดับสูงมีความเสี่ยงต่ำแต่ให้ดอกเบี้ยต่ำ ส่วนหุ้นกู้ที่มีอันดับต่ำให้ผลตอบแทนสูง แต่ความเสี่ยงสูงขึ้นตามไปด้วย

การกระจายการลงทุน เป็นอีกหัวใจสำคัญของการลงทุนหุ้นกู้ นักลงทุนควรลงทุนในหลายบริษัทและหลายประเภทของหุ้นกู้ เช่น หุ้นกู้มีประกันและไม่มีประกัน หุ้นกู้ระยะสั้นและระยะยาว เพื่อลดความเสี่ยงจากการผิดนัดชำระหนี้ของบริษัทใดบริษัทหนึ่ง

สำหรับผู้เริ่มต้นที่ยังไม่มั่นใจในการเลือกหุ้นกู้ด้วยตัวเอง การลงทุนผ่าน กองทุนรวมตราสารหนี้ หรือกองทุน RMF/ESG เป็นทางเลือกที่ดี เพราะช่วยให้กระจายความเสี่ยงโดยอัตโนมัติ ลดความยุ่งยากในการคัดเลือกหุ้นกู้แต่ละตัว และยังสามารถลงทุนด้วยเงินเริ่มต้นที่ไม่สูงมาก

สรุป

หุ้นกู้ คือ ทางเลือกการลงทุนที่ให้ รายได้ประจำและความเสี่ยงต่ำ เหมาะกับผู้ที่ต้องการความมั่นคงมากกว่าผลตอบแทนสูงสุด นักลงทุนควรพิจารณา อันดับเครดิต อายุ และประเภทหุ้นกู้ เพื่อให้เหมาะกับระดับความเสี่ยงที่ยอมรับได้ การกระจายการลงทุนและเริ่มจากกองทุนตราสารหนี้หรือ RMF/ESG จะช่วยลดความเสี่ยงสำหรับผู้เริ่มต้น