Các Khóa Học Giao Dịch Trực Tuyến Của XS

Tâm lý trong Giao dịch Cổ phiếu

Bài học này phân tích cách các yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến quyết định giao dịch. Tiếp nối các bài học trước, chúng ta sẽ tìm hiểu tác động của cảm xúc và thiên kiến nhận thức đến hành vi giao dịch, đồng thời giới thiệu các chiến lược hiệu quả để quản lý chúng.

Cơ bản về Tài chính Hành vi (Behavioral Finance Basics)

Trước khi đi sâu vào tác động tâm lý trong giao dịch cổ phiếu, điều quan trọng là phải nắm được những nguyên lý cơ bản của tài chính hành vi. Đây là một nhánh của tài chính nhằm hiểu và lý giải cách các yếu tố tâm lý và thiên kiến ảnh hưởng đến hành vi tài chính của nhà đầu tư và người hành nghề tài chính.

Khác với các mô hình tài chính truyền thống vốn giả định rằng nhà đầu tư luôn ra quyết định một cách lý trí, tài chính hành vi thừa nhận rằng con người thường bị chi phối bởi cảm xúc và thiên kiến — và chính sự chuyển đổi góc nhìn này là nền tảng quan trọng để hiểu tâm lý trong giao dịch cổ phiếu.

Các khái niệm then chốt trong Tài chính Hành vi

• Tâm lý bầy đàn (Herd Mentality): Xảy ra khi nhà đầu tư chạy theo đám đông thay vì đưa ra phân tích độc lập. Điều này có thể dẫn đến bong bóng tài chính hoặc sự hoảng loạn bán tháo trên thị trường.

• Sự tự tin thái quá (Overconfidence): Nhiều nhà giao dịch tin rằng họ có thể dự đoán thị trường tốt hơn thực tế, dẫn đến giao dịch quá mức và chấp nhận rủi ro cao. Họ thường bỏ qua các dữ liệu quan trọng hoặc không đa dạng hóa danh mục đầu tư.

• Ác cảm với thua lỗ (Loss Aversion): Nhà đầu tư thường sợ mất tiền nhiều hơn là vui mừng khi có lãi. Điều này khiến họ giữ cổ phiếu đang lỗ quá lâu hoặc bán cổ phiếu có lãi quá sớm.

• Hiệu ứng mỏ neo (Anchoring): Là khuynh hướng cố định suy nghĩ vào một mốc tham chiếu, dù không liên quan đến quyết định đầu tư. Ví dụ, nhà đầu tư bám vào giá mua ban đầu mà không quan tâm đến tình hình thị trường hiện tại.

• Tóm lại: Tài chính hành vi là lĩnh vực kết hợp giữa tâm lý học và tài chính, giúp giải thích cách các cảm xúc và thiên kiến nhận thức ảnh hưởng đến quyết định tài chính.

Ảnh hưởng cảm xúc trong giao dịch (Emotional Influences in Trading)

Ảnh hưởng cảm xúc trong giao dịch cổ phiếu đề cập đến cách mà cảm xúc cá nhân có thể ảnh hưởng đến các quyết định đầu tư. Việc nhận diện và kiểm soát những cảm xúc này là điều quan trọng vì chúng thường dẫn đến những lựa chọn phi lý, lệch khỏi các chiến lược đầu tư hợp lý.

Trong giao dịch, nhiều cảm xúc khác nhau đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các quyết định, mỗi loại đều có những tác động riêng biệt. Chẳng hạn, nỗi sợ thường xuất phát từ lo ngại thua lỗ hoặc bỏ lỡ các cơ hội sinh lời hấp dẫn, khiến nhà giao dịch vội vàng bán tháo cổ phiếu trong các đợt suy giảm thị trường hoặc né tránh những khoản đầu tư có tiềm năng.

Ở thái cực ngược lại là lòng tham, được đặc trưng bởi mong muốn thu được lợi nhuận nhanh và lớn. Cảm xúc này có thể khiến nhà giao dịch chấp nhận rủi ro quá mức hoặc giữ một vị thế quá lâu với hy vọng thu được lợi nhuận cao hơn nữa.

Hy vọng, một ảnh hưởng cảm xúc phổ biến khác, có thể biểu hiện qua việc giữ lại một vị thế đang thua lỗ với kỳ vọng thị trường sẽ đảo chiều tăng trở lại. Thái độ đầy hy vọng này thường dẫn đến tổn thất lớn hơn vì nhà giao dịch do dự không chịu chấp nhận và cắt lỗ sớm.

Cuối cùng, cảm giác hối tiếc, đặc biệt sau những khoản thua lỗ, có thể dẫn đến cách tiếp cận quá thận trọng hoặc ngược lại là “giao dịch trả đũa”, khi nhà giao dịch hành động một cách bốc đồng nhằm nhanh chóng gỡ lại khoản lỗ, thường theo cách thiếu suy nghĩ và đầy rủi ro.

Thiên kiến nhận thức, tức là những lối tắt trong tư duy thường dẫn đến các quyết định phi lý trí, đóng vai trò đáng kể trong giao dịch. Những thiên kiến này có thể bóp méo nhận thức và ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định, thường dẫn đến những lựa chọn giao dịch kém hiệu quả.

Thiên kiến nhận thức và giao dịch

Thiên kiến nhận thức là những lối tắt tư duy thường dẫn đến các quyết định phi lý trí, đóng vai trò quan trọng trong giao dịch. Những thiên kiến này có thể bóp méo nhận thức và ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định, thường dẫn đến những lựa chọn giao dịch kém hiệu quả.

Các thiên kiến nhận thức phổ biến trong giao dịch:

• Thiên kiến xác nhận: Đây là xu hướng tìm kiếm, diễn giải và ghi nhớ thông tin nhằm củng cố các niềm tin hoặc giả thuyết đã có từ trước. Trong giao dịch, điều này có thể thể hiện ở việc chỉ chú ý đến những thông tin hoặc phân tích ủng hộ quyết định đầu tư của bản thân, đồng thời bỏ qua các dữ liệu trái ngược.

• Thiên kiến hồi tưởng: Còn được gọi là “hiệu ứng biết rồi mà”, thiên kiến này khiến nhà giao dịch tin rằng họ đã dự đoán chính xác một sự kiện sau khi nó xảy ra. Điều này có thể dẫn đến sự tự tin thái quá vào khả năng dự đoán và làm sai lệch việc đánh giá rủi ro trong các khoản đầu tư sau đó.

• Thiên kiến mỏ neo: Xảy ra khi cá nhân dựa quá nhiều vào một thông tin ban đầu (gọi là “mỏ neo”) khi đưa ra quyết định. Trong giao dịch cổ phiếu, “mỏ neo” có thể là mức giá mua ban đầu, ảnh hưởng đến quyết định bán hoặc mua trong tương lai bất chấp điều kiện thị trường hiện tại.

• Thiên kiến tự tin thái quá: Những nhà giao dịch mắc thiên kiến này thường đánh giá quá cao kiến thức của bản thân, đánh giá thấp rủi ro và phóng đại khả năng kiểm soát các sự kiện. Điều này có thể dẫn đến giao dịch quá mức và chấp nhận rủi ro mà không phân tích kỹ lưỡng.

Các thiên kiến nhận thức có thể dẫn đến những sai lầm có hệ thống trong chiến lược đầu tư. Ví dụ, thiên kiến xác nhận có thể khiến nhà giao dịch bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo quan trọng về tình hình tài chính của một công ty, từ đó dẫn đến các quyết định đầu tư sai lầm.

Những thiên kiến này cũng có thể tạo ra các bẫy tâm lý, nơi các nhà giao dịch lặp đi lặp lại cùng một sai lầm, dẫn đến chuỗi thua lỗ và cảm giác thất vọng.

Quản lý cảm xúc và thiên kiến trong giao dịch cổ phiếu

Bước đầu tiên trong việc quản lý cảm xúc và thiên kiến trong giao dịch cổ phiếu là nhận biết sự hiện diện của chúng. Các nhà giao dịch cần phát triển khả năng tự nhận thức để xác định khi nào quyết định của họ bị ảnh hưởng bởi cảm xúc như sợ hãi, tham lam hoặc các thiên kiến như tự tin thái quá hay thiên kiến xác nhận.

Kỹ thuật quản lý cảm xúc

• Xây dựng kế hoạch giao dịch: Việc tạo ra một kế hoạch giao dịch có cấu trúc rõ ràng với các quy tắc xác định trước về điểm vào và điểm thoát lệnh có thể cung cấp khuôn khổ giúp giảm thiểu các quyết định dựa trên cảm xúc.

• Duy trì nhật ký giao dịch: Ghi lại các giao dịch cùng với trạng thái cảm xúc và quá trình suy nghĩ đằng sau mỗi quyết định có thể giúp hiểu rõ cách cảm xúc và thiên kiến ảnh hưởng đến hành vi giao dịch.

• Thiền chánh niệm và suy ngẫm: Các thực hành như thiền chánh niệm có thể nâng cao khả năng điều tiết cảm xúc, giúp nhà giao dịch giữ bình tĩnh và tập trung. Việc thường xuyên suy ngẫm về các quyết định giao dịch cũng giúp nhận diện các mẫu cảm xúc cần được điều chỉnh.

Chiến lược giảm thiểu thiên kiến

• Tìm kiếm quan điểm đa chiều: Chủ động tìm kiếm thông tin và ý kiến trái chiều với quan điểm cá nhân có thể giúp chống lại thiên kiến xác nhận và thúc đẩy quá trình ra quyết định cân bằng hơn.

• Tự giáo dục về các thiên kiến: Việc tìm hiểu về các loại thiên kiến nhận thức khác nhau và cách chúng thể hiện trong giao dịch có thể nâng cao nhận thức và hỗ trợ việc nhận diện chúng.

• Áp dụng các công cụ kiểm tra hệ thống: Sử dụng các công cụ như danh sách kiểm tra hoặc thuật toán phân tích giao dịch có thể cung cấp góc nhìn khách quan, giảm thiểu tác động của thiên kiến.

Tạo sự cân bằng giữa cảm xúc và nhận thức

Cân bằng cảm xúc và thiên kiến trong giao dịch đòi hỏi sự chuẩn bị, tự nhận thức và học hỏi liên tục. Các nhà giao dịch nên nỗ lực cân bằng giữa trực giác cảm xúc và phân tích lý trí, sử dụng mỗi yếu tố để hỗ trợ nhưng không chi phối hoàn toàn quyết định giao dịch.

Cần nhận ra rằng không một nhà giao dịch nào miễn nhiễm với cảm xúc hoặc thiên kiến nhận thức, nhưng thông qua nhận thức và kỷ luật, ảnh hưởng của chúng có thể được giảm thiểu đáng kể.

Tóm lại, quản lý cảm xúc và thiên kiến là một kỹ năng thiết yếu trong giao dịch cổ phiếu. Bằng cách phát triển các chiến lược để nhận diện và giảm thiểu tác động của chúng, các nhà giao dịch có thể đưa ra quyết định hợp lý hơn, từ đó cải thiện kết quả giao dịch và nâng cao sức khỏe tinh thần tổng thể.

Tóm tắt bài học

•  Tài chính hành vi nghiên cứu cách cảm xúc và thiên kiến ảnh hưởng đến hành vi của nhà đầu tư, khác với tài chính truyền thống vốn giả định rằng các quyết định được đưa ra một cách lý trí.

•  Sợ hãi có thể dẫn đến bán tháo hoảng loạn, tham lam dẫn đến chấp nhận rủi ro quá mức, hy vọng khiến nhà đầu tư giữ lại cổ phiếu thua lỗ, và hối tiếc có thể dẫn đến giao dịch thận trọng hoặc bốc đồng.

•  Các thiên kiến phổ biến: Thiên kiến xác nhận (chỉ tìm thông tin ủng hộ niềm tin sẵn có), thiên kiến hồi tưởng (tin rằng mình đã dự đoán đúng sự kiện trong quá khứ), thiên kiến neo (tập trung vào thông tin ban đầu), và tự tin thái quá (đánh giá quá cao khả năng của bản thân).

Hiểu được phản ứng cảm xúc và các thiên kiến của bản thân là điều vô cùng quan trọng.

Tóm lại, các yếu tố tâm lý như cảm xúc và thiên kiến nhận thức có thể ảnh hưởng đáng kể đến các quyết định giao dịch. Việc nhận diện và kiểm soát những ảnh hưởng này thông qua các chiến lược có cấu trúc và sự tự nhận thức là điều cần thiết để đưa ra các quyết định giao dịch hợp lý và hiệu quả.